Indonesische Spiritualiteit, energie uit de kosmos

De Veda's

Ter info!

Om iets op te zoeken druk je eerst

1- Ctrl + A.  Dan is alles geselecteerd

Om te zoeken druk dan

2- Ctrl + F

Type dan in het vakje je zoekopdracht en het hele boek word doorzocht naar het opgegeven woord.

In Indonesië werden de Veda's op Lonthars geschreven in het Kawi, het klasiek Indonesische. Deze Lonthars, boeken gemaakt van palmbladeren zijn dus ook heilige boeken. Oude Lonthar; eigen collectie overgenomen van het museum Tukar Menukar.



Dit artikel van Maaike Mulder vind ik de duidelijkste omschrijving van de Veda's, de basis voor het Hinduïsme en Boeddhisme.

versie 20-4-2004 pg 1
De veda’s
Algemeen:
De Veda’s, de heilige boeken van de Hindoes, zijn eeuwenlang mondeling doorgegeven en
pas heel laat op schrift gesteld. Ze zijn ons overgeleverd in het Sanskriet, de taal van de
Ariërs, een Indo-Europees volk, dat millenia lang in het noordelijk deel van India heeft
gewoond (inclusief Afghanistan, Pakistan, Bangladesh, Nepal etc.)1
.
Het Sanskriet is tot ca 500 v.C. algemeen gesproken in het gebied waar de Ariërs woonden en
was bovendien bekend in heel Zuidoost-Azië en de Indische Archipel. Rond 500 v.C. had de
gesproken taal zich inmiddels ontwikkeld tot het Pakrit en het Sanskriet werd uitsluitend de
taal van de religie en van de literatuur, zoals het Latijn dat in West-Europa geworden is2
.
Het woord Sanskriet betekent ‘samengevoegd’.
sam = samen
√ skŗ of √ kŗ = maken, doen, bouwen, voegen, componeren, produceren
Hoewel men tegenwoordig aanneemt dat de veda’s tussen 1500 en 1200 v.C. op schrift zijn
gesteld, is er geen enkel manuscript uit die tijd bewaard gebleven3
; de palmbladeren waarop
de teksten geschreven zullen zijn, waren zeer kwetsbaar. Het oudst bekende vedische
geschrift dateert pas van de 5e
 eeuw na Christus4
. Toch weten we onder meer door inscripties
op monumenten dat het Sanskriet ooit een ‘levende’ taal is geweest5
.
Het alfabet dat werd gebruikt om het Sanskriet te schrijven, was het Brahmi, waarvan alle
moderne Indiase alfabetten zijn afgeleid. Dit alfabet zou van het schrift van Harappa6
afstammen.
De grammatica van het Sanskriet is enkele eeuwen vóór Christus beschreven door Panini. In
3996 regels legt hij de opbouw van de taal vast en geeft hij weer hoe de uitspraak moet zijn.
Deze grammatica wordt vandaag de dag nog gebruikt door mensen die zich met het Sanskriet
bezig houden.
Panini (Pāņini) was een Indiaas grammaticus die leefde in de 5e
, 4e
 of 3e
 eeuw v.C. Hij woonde
in Salatura in de noorden van India. Hij is de auteur van Ahstadhyayi (Aşţādhyāyī = lett. acht
hoofdstukken), de grammatica van het Sanskriet7
. Om de bijna mathematische formules
waarmee de taalkundige verschijnselen worden beschreven te begrijpen, wordt kennis
verondersteld van de Dhatupatha (Dhātupāţha = lijst van 2200 werkwoordsstammen +
betekenis), Ganapatha (Gaņapāţha = lijst van werkwoorden, verdeeld in 10 klassen) en een lijst

1
 In het Westen heeft men lang aangenomen dat de Ariërs rond 1500 v.C. India binnengevallen zouden zijn en
de Dravidiërs naar het Zuiden zouden hebben verdreven. Tegenwoordig neemt men evenwel aan dat de Ariërs de
oorspronkelijke bewoners van Noord-India geweest zijn, terwijl de Dravidiërs van oudsher in het Zuiden thuis
horen. De twee volkeren zouden elkaar over en weer intensief hebben beïnvloed. Zie hierover Johnsen, hfdst. 2. 2
 Er heeft zich een rijke Sanskriet-literatuur ontwikkeld in de loop der eeuwen: epische dichtwerken, drama’s,
lyriek, fabelliteratuur en wetenschappelijke literatuur op diverse terreinen. 3
 Deze datering is trouwens niet meer dan een gissing. Het is heel goed mogelijk dat het op schrift stellen van de
veda’s al eeuwen eerder is gebeurd. 4
 Wujastyk, xvi. 5
 Het Sanskriet is een Indo-europese taal en veel woorden zijn voor ons dan ook gemakkelijk te doorzien. Er is
een duidelijke verwantschap met het Grieks, met het Latijn en ook met de Westgermaanse talen zoals het
Nederlands. Zo is het woord veda verwant met het Latijnse videre (‘zien’) en met het Nederlandse weten. 6
 Harappa is een oude Indiase stad uit de hoogstaande Indus-Sarasvati beschaving geweest (bloeiperiode: derde
millenium v.C.). De Sarasvati wordt in de Veda’s genoemd als de belangrijkste rivier in het Arische gebied.
Westerlingen hebben lang aan het bestaan van deze rivier getwijfeld, maar modern geologisch onderzoek op
basis van satelietwaarnemingen heeft uitgewezen dat deze rivier wel degelijk heeft bestaan en dat hij rond 1900
v.C. is opgedroogd. 7
 Panini geeft een beschrijving van het Sanskriet van zijn tijd, niet van dat van de veda’s.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 2
van Unadi sutras (misschien van dezelfde auteur). Het werk dat al spoedig het gehele Sanskriet
tot richtsnoer diende, bestaat uit acht boeken, waarvan de eerste vier het analytische en de laatste
vier het synthetische deel vormen. Er zijn in de loop der eeuwen veel commentaren op Panini’s
werk geschreven, o.a. de Mahabhasja van Pantanjali (ca 150 v.C.?) en de Siddhantakaumudi,
een voortreffelijke en veel gebruikte omwerking van Bhattoji Dikshita (1625 n.C.)8
.
In Europa is de eerste uitgave van een grammatica van het Sanskriet tot stand gekomen door
Paulinus van Sancto Bartholomeo, gedrukt in 1790 te Rome in het Latijn.
In de ontwikkeling van het Sanskriet kan men verschillende periodes/stadia onderscheiden:
• 2500 v.C. – 500 v.C.: de vedische periode; de taal van de veda’s9
;
• 500 v.C. – 200 n.C.: de epische periode; de taal van de grote klassieke werken, de
Ramayana en de Mahabharata, en van de Vedanga’s, de Upaveda’s en de Puranas.
• vanaf 200 n.C.: het klassiek Sanskriet of Prakrit waarvan het Hindi een van de nazaten
is.
Historisch gezien kan men de volgende periodes onderscheiden:
• tot 2500 v.C.: de prevedische periode;
• 2500 v.C. – 500 v.C.: de vedische periode;
• 500 v.C. – 200 n.C.: de epische periode;
• de eerste eeuwen vóór en na C.: de sutra periode met de Shad Darsana10;
• 7e eeuw n.C. – heden: scholastische periode met veel commentaren.
De laatse drie vat men ook wel samen als de postvedische periode.
De vedische geschriften
Volgens de Hindoe-traditie zou de grote wijze Krisna Dvaipayana (of Vyasa) de Veda’s
hebben ondergebracht in de vier boeken die hij Rig-, Yajua-, Saam- en Atharvaveda noemde.
Hij zou geleefd hebben tijdens de veldslag van Kuruksetra (de veldslag die vereeuwigd werd
in de Baghavad Gita, ca. 1424 v.C.). Men neemt evenwel aan dat het opschrijven van de
teksten een veel langere tijd in beslag heeft genomen dan één mensenleven, en men gaat nu
meestal uit van 1500 – 1200 v.C. als periode dat de veda’s hun schriftelijke neerslag hebben
gekregen. In orale vorm zouden ze veel ouder zijn en teruggaan tot 3000 v.C of misschien
zelfs tot 6500 v.C.11. Geschreven commentaren op de veda’s zijn bekend vanaf 500 v.C.
Met de vedische geschriften worden echter niet alleen de bovengenoemde vier veda’s (in
engere zin) bedoeld. Het gaat in feite om een grote groep teksten van verschillende aard die de
wetenschap bij uitnemendheid zouden bevatten12. Ze zijn de grondslag van het religieuswijsgerig
denken van de Indiërs. De Rigveda is de oudste tekst en is vrijwel zeker ontstaan in
het bovengebied van de Indus. De overige drie veda’s (in engere zin) situeert men in het
bekken van de Ganges en de Jumna. De brahmana’s worden nog meer oostelijk gesitueerd en
sommige sutra’s lijken zelfs uit het zuiden te komen. De taal van de vedische teksten is dan

8 Bron: Grote Winkler Prins Encyclopedie. 9
 Het is voor historici ondoenlijk gebleken de veda’s ook maar bij benadering te dateren. Zie onder. 10 De zes filosofische scholen. Zie hiervoor de file Filosofie. 11 Ninivaggi (9) geeft aan dat er verwijzingen in zouden staan naar gebeurtenissen van vóór 6000 v.C. Volgens
Eisra (4) hebben moderne onderzoekers aangetoond dat een Rigveda-vers verwijst naar een midwinter
zonnewende in Aries die gedateerd kan worden rond 6500 v.C. 12 Zie onder voor de verschillende soorten teksten.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 3
ook verschillend: van het oude vedische Sanskriet van de Rigveda tot het veel jongere
klassiek Sanskriet van de sutra’s.
De Hindoes beschouwen de Veda’s als:
- eeuwig (nitya)
- zonder begin (anādi) en
ādi = begin
anādi = zonder begin
- niet toe te schrijven aan enig menselijk auteurschap (apauraşeya).
puruşa = mens
pauruşa = menselijk
pauruşeya = gemaakt door mensen
apauruşeya = niet gemaakt door mensen
Ze bevatten de waarheid over de ziel, het heelal en de uiteindelijke werkelijkheid. Het is een
geschenk van de natuur waarin zij haar wetmatigheden in het scheppingsproces prijs geeft.
Deze waarheid wordt gehoord/geschouwd door de rishi’s, de zieners. Zij ervaren in hun stilte
door uiterst verfijnde perceptie de impulsen van de eeuwige kennis. Die kennis bestrijkt naast
‘filosofie’ ook wiskunde, astrologie, stedebouw en landbouw. De veda’s worden gerekend tot
de sruti-literatuur.
rşi = ziener
√ śru = luisteren, horen
śruti = dat wat gehoord is, Veda, heilig geschrift
śrotrya = geleerde, student, brahmin
Alleen de veda’s en de 108 upanishads13 (evenals de daaruit afkomstige mantra’s) zijn sruti,
de rest is smrti = dat wat men zich herinnert, de traditie14. √ smŗ = zich herinneren
smŗti = dat wat men zich herinnert, de traditie
smŗtimat = in bezit van geheugen, wijs
De sruti-teksten worden niet gelezen, maar gereciteerd, gezongen. Er is een sterke vormklank-relatie
in het Sanskriet en als men de teksten op de juiste wijze zingt, gaat er een grote
kracht van uit. Deze kracht heeft een magische uitwerking op de ziel, zodat de kennis
opnieuw levend wordt. Dat is ook de reden waarom alle mantra’s uit de sruti-literatuur
komen.
Hindoes zien dus niet alleen de tekst maar ook de klank als heilig. Omdat de veda’s heilige
lettergrepen bevatten waaruit goden en mensen geboren zijn, denkt men dat ze er eerder
waren dan het universum, dat immers zelf is ontstaan uit de heilige lettergreep Om15.
De Hindoes geven de veda’s nog altijd van generatie op generatie door. Letterlijk. Er mag
niets aan veranderd worden. Moderne brahmaanse achternamen als Trivedi (3e
 veda) en
Chaturvedi (4e
 veda) wijzen op een vroegere priesterrol.
Het vedisch ritueel heeft als belangrijkste kenmerk het offer, vaak van voedsel, maar soms
van een dier. Dit kan privé zijn of openbaar. Het vuur is het belangrijkste instrument. De
opdracht voor een offer wordt gegeven door iemand die de goden gunstig wil stemmen. Hij
betaalt de hele plechtigheid. Er zijn geen tempels, dus overal kan een altaar worden opgericht
en dan kan het offeren daar plaats vinden. Voor de uitvoering van het offer zijn vier priesters
vereist:

13 Er zijn er veel meer, maar 108 is een heilig getal en daarom wordt dit aantal altijd genoemd. 14 Met de rest wordt hier met name bedoeld: de 6 vedanga’s, de 4 upaveda’s, de 2 heldendichten, de 18
belangrijkste purana’s en de basissutra’s van de 6 filosofische scholen. 15 Zie over deze heilige lettergreep, Waterstone, 108-109.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 4
1. de hotri (hotŗ), die de Goden aanroept met hymnen uit de Rigveda;
2. de adhvaryu (adhvaryu), die de offerandes aanbiedt en eventueel de dieren doodt en in
het vuur offert en daarbij rituele formules uit de Yajurveda prevelt;
3. de udgatri (udgātŗ), die de offerhandelingen met gezangen uit de Samaveda begeleidt;
4. de brahmaan (brahman), de opperpriester die stilzwijgend toezicht houdt op het
voltrekken van het offer.
Soorten teksten
In de grote groep vedische teksten kun je de volgende onderverdeling maken:
A. De heilige teksten die betrekking hebben op de offerhandelingen en de esoterische
teksten, gericht op de spirituele ontwikkeling van het Zelf.
- De samhita’s (of de vier veda’s)
- De brahmana’s
- De aranyaka’s
- De upanishaden
B. De heilige wetenschappelijke teksten.
- De vedanga’s, teksten over zes wetenschappelijke disciplines, speciaal bedoeld
om de veda’s beter te begrijpen in hun uitwerking in het dagelijkse leven.
- De upaveda’s, teksten over vier kunsten en wetenschappen, die niet direct een
uitwerking zijn van de veda’s.
C. Overige teksten, die door velen ook als ‘de eeuwige waarheid bevattend’ worden
beschouwd.
- De purana’s
- De sutra’s
A. De heilige teksten die betrekking hebben op de offerhandelingen, en de esoterische
teksten, gericht op de spirituele ontwikkeling van het Zelf.
1. Samhita’s (of de veda’s in engere zin)
sam.hitā = verzameling, eenheid; komt van sam+ √ dhā = samen zetten
De samhita’s worden wel als de eigenlijke veda’s beschouwd. Er zijn er vier, ieder
met een eigen karakter. De veda’s zijn bedoeld voor de vele brahmaanse priesters die
bij een offer betrokken waren. Naarmate het offer ingewikkelder werd, moest de
functie van de steeds groter wordende groep priesters afgebakend en benoemd
worden. Elke groep priesters had zijn eigen taak en zijn eigen veda om uit te reciteren.
Niet-brahmanen hadden geen toegang tot de veda’s. De eerste drie worden
gezamenlijk ook wel Triveda genoemd. De brahmaan moest ze volledig kennen. De
vierde veda staat op zichzelf.
Rigveda (het weten in strofen)
ŗc = gewijde hymne, vers (te onderscheiden van een gezongen vers en van een rituele
formule), lijn
veda = kennis, het weten
Vorm: De eerste van de vier veda’s, zowel in tijd als in sacrale betekenis. Het werk is
even omvangrijk als Homerus’ Ilias en Odyssee samen. Het is ons in één enkele versie
overgeleverd. De hymnen (of sloka’s) zijn bestemd om gezongen te worden door de
hotri-priester.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 5
śloka = hymne, gezang, dat wat gehoord is
hotŗ = priesterfunctie: aanroeper van de goden
√ hu = offeren, in het vuur porren
Deze veda bevat 1028 lofzangen, gewijd aan 33 verschillende goden, waarvan de
meeste aan Indra, Agni en Soma16. De lofzangen variëren van 1 tot 58 strofen.
De 10.589 verzen (ieder bestaande uit 3 of 4 ‘lijnen’) van de Rigveda zijn verdeeld in
10 mandala’s of boeken, waarvan de boeken 2 tot en met 7 de kern van het werk zijn.
De andere lijken later toegevoegd17. De kern zou tot 8000 jaar oud zijn in de orale
vorm en 3200 jaar in de schriftelijke vorm.
De boeken zijn gerangschikt naar het aantal lofzangen dat ze bevatten. Het traditionele
geloof dat elk boek door zieners uit één familie is geschreven, lijkt te worden
bevestigd door het speciale metrum, de opbouw en de poëtische stijl van ieder boek.
De bouwstenen van de verzen zijn meestal korte formules in ritmisch proza. Die
formules worden dan aangevuld met aanroepingen, lofprijzingen van de godheid,
gebeden en vervloekingen. Verder komen er ook verhalende gedeelten in voor en
verwijzingen naar de mythen.
Deze veda is ook de bron van het dagelijks gebed van de hindoe, de Gayatri mantra18.
En ook het kastensysteem (varna) vindt zijn grondslag in deze veda, namelijk in een
hymne aan Purusha (boek 10, vers 90)19.
Inhoud20: Zoals boven gezegd bevat deze veda meer dan 1000 lofzangen, gericht tot
verschillende goden, waarvan Indra (zonnegod, koning der goden), Agni21 (vuurgod),
Prithivi (aardegodin22), Vayu (windgod23) en Apas (watergod) de belangrijkste zijn.
Het voornaamste ritueel dat genoemd wordt, is het offer, de voornaamste zorg van de
brahmaanse priesters. Agni is de bemiddelaar tussen de mensen en de goden. Hij
wordt aangeroepen door een vedisch ritueel (yajna) dat inhoudt: aansteken v.h. vuur,
aanbieden offergaven en plengen v.d. heilige Soma-drank24. Deze rituelen worden
beschreven in de brahmana’s. De veda’s spreken over de soma als een drank die leidt
tot een staat van transcendentaal bewustzijn, die op zich ook weer soma heet25. Een
bewustzijn vervuld van vrede en liefde.
Agni, Indra en Soma fungeren als kosmische krachten en kunnen gezien worden als de
basis voor de latere biologische energieën Vata, Pitta en Kapha. Ze zijn ook
gerelateerd aan prana, tejas en ojas, de subtiele energieën van de drie dosha’s.
prāņa = adem, ademhaling, levensgeest, leven [de universele levenskracht]

16 Sommige bronnen spreken van 1017 lofzangen. 17 De boeken 1, 8 en 9 zijn waarschijnlijk wel tamelijk oud, maar bevatten ook jongere hymnen. Boek 10 is
beslist van meer recente datum. Daarop wijzen zowel vorm als inhoud. 18 In vertaling: “Aum, wij mediteren op Savitri, de zon, schenker van het licht en zuiverheid. Moge hij onze
geest verlichten.” 19 Zie Eisra, 6. Een vertaling van deze beroemde hymne is te vinden in Verbruggen, p.17-20. 20 Door lezing van The Rig Veda in de uitgave van Wendy Doniger O’Flaherty kan men een goed idee krijgen
van de inhoud van deze veda. 21 Zie ook de file Agni. Vuur was in die tijd heel belangrijk voor de mens en verklaart de grote eerbied voor de
vuurgod. De mens was in feite van vuur afhankelijk voor zijn warmte, voeding en licht. Zie Ninivaggi, 10. Zie
ook daar voor de betekenis van het offer. De gelijkenis tussen het offervuur, Agni en het spijsverteringsvuur
wordt pas expliciet verwoord in de werken van Charaka en Sushruta. 22 Als symbool van geduld en wijsheid vaak voorgesteld als de koe Prishni. 23 Hij wordt vaak afgebeeld als een krachtige blanke man, gezeten op een hert. In zijn handen houdt hij een
grote boog en pijlen, allemaal wit van kleur. 24 Het soma-elixer, dat onsterfelijkheid zou bieden (en in ieder geval een roes-effect had tijdens de
offerhandeling) is geen enkelvoudig plantensap, maar een bereiding uit meerdere planten, waarvan het ‘recept’
niet is overgeleverd. Over het soma-offer en de hallucinogene planten die daarbij gebruikt zouden zijn, zie Eisra,
13 en Waterstone, 18. 25 Zie Lad, Textbook of Ayurveda, 235.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 6
tejas = licht, straling, vuur, schittering [het vuur van de ware perceptie]
ojas = kracht, energie [de essentiële vloeistof]
Door via offers in contact te treden met de goden kan de mens tot een ware harmonie
komen. De drie hoofdgoden kunnen de drie biologische energieën in balans brengen
en de mens daarmee van het fysieke naar het spirituele niveau leiden26.
Yajurveda (het weten in offerformules)
yajus = heilige wet, devotie, offerande, heilige tekst, offerformule, aanroeping (N.B.De –s
op het einde van een woord kan in samenstellingen tot een –r worden)
veda = kennis, het weten
Vorm: Deze veda bestaat uit 5 secties. De eerste vier zijn samengevoegd tot de
‘zwarte of krishna yajurveda’. Hierin staan stukken proza van exegetische aard tussen
de hymnen. De laatste afdeling wordt de ‘witte yajurveda’ genoemd. Hierin staan geen
commentaren tussen de hymnen. De tekst is verdeeld in 40 hoofdstukken en 1975
stanza’s. Een deel daarvan (circa 30%) is overgenomen uit de Rigveda (m.n. uit de
boeken 8 en 9). Deze veda is bestemd voor de adhvaryu-priester.
kŗşņa = zwart
adhvara = offer
adhvaryu = priesterfunctie; de priester belast met het uitvoeren van de heilige riten,
waarbij het prevelen van de offerformules hoorde
Inhoud: Hoewel de tekst enkele lofzangen aan de goden bevat, gaat hij voornamelijk
over de uitvoering van de riten. Daartoe behoren de offerformules en de aanroepingen
van de heilige instrumenten zelf.
Samaveda (het weten in melodiën)
sāman = lied, gezongen vedisch vers
veda = kennis, het weten
Vorm: Deze veda valt uiteen in drie boeken met strofen en vier verzamelingen van
gezangen. Het grootste deel van de 1875 stanza’s (90%) komt uit de Rigveda (vnl. uit
het 8e
 en 9e
 boek). In deze veda treffen we de oudst bekende vorm van Indiase muziek
aan. Er staan nauwkeurige instructies in m.b.t. de wijze waarop de coupletten
gezongen moeten worden. De hymnen in deze veda worden door de udgatri-priesters
gezongen bij het soma-offer.
soma = heilige drank tijdens de offerceremonie (sap van een plant of van paddestoelen)
udgātŗ = priesterfunctie: zanger van de samaveda
ud = naar buiten, omhoog
gātŗ = zanger
√ gai = zingen
Inhoud: Deze veda is meer bekend vanwege zijn ingewikkeldheid en het metrum van
zijn poëzie dan om zijn literaire inhoud.
Atharvaveda (het weten in magische formules)
atharvan = de rishi en offervuur-priester Atharva; ook: magische bezwering
veda = kennis, het weten
Vorm: Deze veda zou door Atharva, een rishi, of door zijn nakomelingen, de
Atharvische priesters, zijn samengesteld. Hij bestaat uit 20 boeken en 731 hymnen,
magische bezweringen en rituele teksten (de meeste zijn origineel en niet uit de
Rigveda afkomstig). Hij is het laatst opgeschreven, maar sommigen denken dat de
hymnen uit de tijd van de Rigveda dateren. De hymnen hieruit worden gezongen door
een groep brahmanen die de opperpriesters of de ‘controleurs’ worden genoemd. Men
neemt aan dat de tekst in deze vorm ongeveer 1200 v.C. is opgeschreven.

26 Twee hymnen uit de Rigveda (vertaald in het Nederlands) zijn te vinden in Eisra, 43-44. Het gaat om een
scheppingshymne en een lofzang voor Agni.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 7
Inhoud: Deze veda wordt wel ‘de veda van het gebed’ genoemd. Het is een
verzameling lofzangen, maar er is geen relatie met het Vedisch-rituele offeren27.
Vooral de eerste 7 boeken bevatten veel magische formules en toverspreuken. Die
gaan o.m. over succes in de liefde en andere wereldlijke ambities. Daarnaast bevat
deze veda stukken over ziekte, gezondheid, verwondingen, hygiëne, vruchtbaarheid en
een lang leven. Hij kan dan ook als een eerste aanzet tot de Ayurveda worden gezien.
Deze veda spreekt als eerste over de drie dosha’s, over parasieten (krimi’s) als
belagers van het lichaam en vermeldt ook ca. 300 geneeskrachtige kruiden. Zo lezen
we over de geelwortel:
Vol van vitaliteit, oh Haridra, ben je de beste van al de medicijnen, gelijk de zon
overdag en de maan ’s nachts.
De meeste zaken m.b.t. Ayurveda komen echter, zoals gezegd, uit een bijlage
(upaveda) van deze veda. Hieruit hebben Charaka en Sushutra kunnen putten toen ze
hun medische werken schreven en daarmee de grondslag legden voor de ayurvedische
medische wetenschap.
2. Brahmana’s (de rituele teksten)
brahman = priesterfunctie, priester
brāhmaņa = brahmin, priester, geleerde (een van de vier kasten), rituele tekst van een brahman of
priester
De brahmana’s zijn vrij ingewikkelde teksten in proza met voorschriften over offerriten
en andere normen en regels die men dient na te leven. Dat kan gaan over
dagelijkse rituelen, maar ook bijvoorbeeld over de zorg voor het gezin of het sluiten
van een huwelijk. Ze vormen een soort handboek voor priesters. Er wordt steeds een
verband gelegd tussen de offerhandelingen en de psychische en kosmische elementen.
In de brahmana’s treffen we ook beschouwingen aan over taalkunde (fonetica,
grammatica, etymologie) en over de levensadem (prāņa). Hier treden ook voor het
eerst de termen rupa en nama op.
rūpa = vorm (het zichtbare)
nāma = naam (het onzichtbare)
De groepen 1 en 2 worden samen als de Karmakanda-sectie beschouwd.
karmakāņd.a = de afdeling van de handelingen (als communicatiemiddel met het hogere)
karma = handeling, daad, opdracht, ritueel, een gevolg teweegbrengende oorzaak
kāņd.a = deel, afdeling, sectie
3. Aranyaka’s (de woud-teksten)
araņyaka = bos, woud
De aranyaka’s zijn de woud-teksten. Zij zijn als het ware aanhangsels van de
brahmana’s. Iedere rituele tekst heeft zijn eigen aranyaka. Ze zijn bedoeld voor de
oudere mannen die zich in het woud hebben teruggetrokken. Het zijn esoterische
traktaten, met veel symboliek en magische formules, die aanzetten tot meditatie o.m.
over de functie van de rituelen. De offerhandeling staat wel centraal, maar omdat de
asceticus in het woud niet de beschikking heeft over de ingrediënten die voor een offer
nodig zijn, kan hij op een symbolische wijze offeren. Deze teksten geven aan hoe hij
dat kan doen. Daarnaast bevatten de aranyaka’s ook andere meditatie-onderwerpen,
bijvoorbeeld over de oorsprong van het universum en over de levensadem.

27 Mede op grond daarvan beschouwen velen hem als later samengesteld.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 8
4. Upanishaden (spirituele teksten, gericht op zelf-ontwikkeling)
upanişad = onderricht of tekst waarin de esoterische leer wordt verwoord
De upanishaden zijn het laatste deel van de veda’s en worden daarom wel de
vedanta’s (= einde van de Veda’s) genoemd28.
anta = einde, grens
Letterlijk betekent het woord upanishad: ‘gaan zitten bij’ (de leraar), maar het heeft
ook de betekenis gekregen van ‘onderricht in de esoterische leer’ en ‘tekst waarin die
leer wordt verwoord’.
upa = bij; ni = neer; √ sad = zitten
upanişad = onderricht of tekst waarin de esoterische leer wordt verwoord
Sommigen denken dat de upanishaden pas na het kerndeel van de veda’s zijn
geschreven, anderen veronderstellen dat ze misschien wel de oudste teksten zijn en
dus het begin zijn van de vedische literatuur29. Het zijn filosofische teksten waarin alle
grote levensvraagstukken besproken worden. Ze bevatten de kern, de essentie van wat
in de veda’s staat. Ze geven de verborgen, esoterische leer, terwijl de veda’s de
exoterische of uiterlijke leringen geven. Sommige upanishaden maken deel uit van de
brahmana’s of de aranyaka’s, maar vanwege hun inhoud worden ze dan toch als
upanishad beschouwd.
In feite gaan de upanishaden allemaal over de eenheid die er is tussen brahman (de
alziel) en ātman (de geestziel in de mens). Op alle metafysische, kentheoretische en
ethische vragen geven de upanishaden een antwoord.
Het vedanta-systeem, met de upanishaden als basis, heeft het meest van alle teksten
zijn stempel gedrukt op het religieuze, sociale en culturele leven in India. En ook
buiten India leven de upanishaden door in mystieke stromingen over de hele wereld.
Ze zijn veel vertaald, evenals de Bhagavad Gita, en dankzij deze teksten zijn de
deuren van de Hindoewereld voor het Westen opengegaan.
Iedere upanishad begint en eindigt met een invocatie, je zou kunnen zeggen een soort
gebed. Daartussen bevindt zich het ‘verhaal’. Sommige upanishaden zijn heel kort. Zo
telt de Isha upanishad maar 18 verzen30.
De meest populaire is misschien wel de Katha Upanishad waarin de jonge Nachiketas
de god van de dood, Yama, het geheim van de ‘dood’ weet te ontfutselen31.
Ook heel bekend is de Mandukya upanishad, waarin de vier bewustzijnstoestanden
worden beschreven: waken, dromen, diepe slaap en turya (de toestand van het Zijn).
Deze laatste zou de enige echte zijn, aldus Mandukya.
turya = vierde
Op de upanishaden zijn in de loop der eeuwen vele commentaren geschreven en er
zijn zelfs verschillende ‘scholen’ ontstaan, gebasserd op de uitleg in deze
commentaren.
De groepen 3 en 4 vormen samen de Jnanakanda-sectie.
jñānakāņd.a = de afdeling van de kennis (als communicatiemiddel met het hogere)
jñānam = kennis, bewustzijn

28 Van Vledder heeft een uitgave verzorgd van de 11 belangrijkste, waaronder de Brihadaranyaka, de Isha, de
Katha, de Mandukya en de Chandogya. 29 Zie hierover Van Vledder, 17. Ninivaggi (13) geeft als datering van de upanishaden: 600 v.C. – 1600 n.C. 30 De Isha upanishad wordt in vertaling weergegeven in Eisra (45). In Vledder (83-89) wordt de tekst eveneens
in vertaling gegeven en tevens becommentarieerd. 31 Deze tekst maakt deel uit van het ‘zwarte deel’ van de Yajurveda. Een prachtige uitgave van deze upanisad is
die van Swami Ambikananda Sariswati.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 9
B. De heilige wetenschappelijke teksten
1. Vedanga’s
Het woord ‘vedanga’ betekent letterlijk: lidmaat (of: tak) van de veda.
aŋga = lidmaat
veda = kennis, het weten, tekst waarin de (eeuwige) kennis is vastgelegd
Er zijn zes vedanga’s en vier ervan betreffen de taalwetenschap. Dat hangt samen met
het feit dat men de taal zelf (woorden, vorm, betekenis, metrum, klank, grammatica)
als een aspect van het goddelijke beschouwt. De hindoes zeggen: śabda brahman (het
Woord is God)32.
De vedanga’s zijn bedoeld om de veda’s beter te begrijpen in hun uitwerking in het
dagelijkse leven. De zes wetenschappen die neergelegd zijn in de vedanga’s, zijn:
- grammatica (vyākaraņa vedanga). De opbouw van de taal in woorden en
woordgroepen en hoe deze woorden communicatie kunnen bewerkstelligen.
vyākaraņa = spraakkunst (lett.: uit elkaar genomen)
- fonetiek (śikşā vedanga). De wijze waarop de heilige verzen van de veda’s worden
uitgesproken is uitermate belangrijk.
śikşā = klankleer (fonetiek), wetenschap, kennis, instructie
- metrum (chandas vedanga). Het ritme waarmee een vers wordt gedeclameerd is
eveneens van belang o.a. omdat verschillende ritmes verschillende effecten in de
menselijke psyche hebben.
chandas = metrum, ritme, heilige hymne; ook: plezier, verlangen, wil
- etymologie (nirukta vedanga). Met het verstrijken der tijd werd het belangrijk de
oorspronkelijke betekenis van de woorden van de veda’s te blijven kennen.
nirukta = verklaring, etymologie
- rituelen (kalpa vedanga). De rituelen moet heel nauwkeurig uitgevoerd worden.
Een vergissing, één verkeerd uitgesproken woord bijvoorbeeld, kan een offerrite
volledig verpesten. (En een offerrite van 108 dagen kan miljoenen dollars kosten!)
Een speciale afdeling priesters is in het uitspreken van de heilige teksten
gespecialiseerd, maar, bij gebrek aan voldoende priesters, worden tegenwoordig
ook vrouwen en mensen van andere kasten toegelaten tot het ‘ambt’ van het
reciteren van de offerformules.
kalpa = geheel van rituele regels
√ kļp = regelen, ordenen, voorschrijven
Deze groep rituele teksten kan weer onderscheiden worden in teksten die
betrekking hebben op: a) offerceremonies; b) de afmetingen van offerplaatsen (de
oudste wiskundige teksten); c) aspecten van het dagelijks leven (sociale omgang,
doodgaan etc.); en d) de religieuze en de sociale wetten. Deze religieuze wetten
worden de dharma sastra’s genoemd33. De belangrijkste vertegenwoordiger van
deze groep is het Wetboek van Manu (Manu dharma śāstra), samengesteld in 600
v.C. Vanaf oude tijden is dit wetboek de bron geweest voor de hindoe cultuur en
wetgeving.
dharma = religieuze wet, plicht, orde
śāstra = geschrift, voorschrift, gedragscode

32 We treffen deze vereenzelviging van het woord met god in veel godsdiensten aan. In Egypte had men zelfs
een ‘God van het woord’, Toth geheten. Vgl. ook het begin van het Johannes-evangelie: “In den beginne was het
Woord en het Woord was bij God en het Woord was God”. 33 Zie verder over dharma, de file Dharma.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 10
- astrologie (jyotişa vedanga). Hindoes beschouwen de astrologie als een gift van
God die de mens kan helpen zijn weg hier te gaan34. De astrologen kunnen op basis
van de sterrenstand het juiste tijdstip bepalen voor alle mogelijke activiteiten.
jyotişa = astrologie, astronomie
jyoti = licht
√ jyut = schijnen
Volgens de legende heeft God de sterren aan de mensen geschonken, omdat de
mens zo beperkt raakte in zijn herinnering dat hij zich vorige levens niet meer kon
herinneren en dus ook niet meer een toekomst kon plannen op ervaringen van die
vorige levens.
2. Upaveda’s (bijlagen bij de veda’s)
upa = bij
veda = kennis, het weten, tekst waarin de (eeuwige) kennis is vastgelegd
De ‘bijlagen’ bij de veda’s worden upaveda’s genoemd. Zij zijn geschreven door de
rishis om de kennis van de veda’s (en dan m.n. van de Atharvaveda) te vergroten en
uit te breiden. Ze zijn niet bedoeld om de veda’s zelf beter te begrijpen of de
offerrituelen beter uit te voeren. Ze voegen extra kennis toe aan de bestaande.
De wetenschappen, waarvan de teksten tot de upaveda’s worden gerekend, zijn:
- dans en muziek (gāndharva veda). God zelf is de “Heer van de Dans”. Zijn
bewegingen betekenen de wentelingen van het universum. Een begenadigd danser
weet de toeschouwer de indruk te geven dat hij de godheid zelf ziet dansen. Naast
de dans is ook de muziek een heilige kunst in India. Het zingen van hymnen maakt
deel uit van de spiritualiteit. Er zijn veel verschillende toonaarden in de muziek die
ieder hun eigen effect hebben. De bedoeling is altijd dat men door dansen en
musiceren (en ook door het kijken naar de dans en het luisteren naar de muziek) in
een hogere staat van bewustzijn komt.
gāndharva = muziek, zang
- architectuur (sthāpatya veda, ook wel śilpa veda genoemd). Door het gebruik
maken van geselecteerde materialen, geometrische patronen, symbolische
voorstellingen en door het op de juiste wijze leiden van de stroom van kosmische
energie kan men heilige ruimtes creëren. Door zelf de principes van deze
wetenschap (die kortweg vastu wordt genoemd) in zijn woning en/of
kantoorruimte toe te passen kan de mens zijn leefomgeving optimaliseren met een
direct effect op de gezondheid en de materiële welvaart35.
sthāpatya = bouwkunde, architectuur;ook: huis van de heer van het district
śilpa = kunst, versiering, artistieke gave
- krijgsleer (dhanur veda). In oude tijden was de pijl het meest dodelijke wapen.
We lezen in de Mahabharata dat de punt in een toxische substantie was gedoopt,
zodat de vijand ogenblikkelijk bewusteloos raakte als hij getroffen werd. De
training van krijgslieden was grondig en hield onder meer in:
ademhalingsoefeningen en het opzeggen van mantra’s. Door de adembeheersing
waren de soldaten in staat in noodsituaties hun hoofd koel te houden en niet in
paniek te raken. Door het opzeggen van mantra’s konden ze hun pijlen magische
kracht geven. De militaire tradities, zoals beschreven in deze upaveda, zijn in de 6e
eeuw door een boeddhistisch leraar van India naar China gebracht36.
dhanus = boog

34 In het Christendom is de astrologie buiten de heilige boeken gehouden omdat men het niet passend vond dat
de mens kennis zou hebben van de sterrenwereld. Dat men wist dat het werkte, blijkt uit de vermelding van de
verschijning van de ster bij de geboorte van Christus. 35 Een leuk boekje hierover: Marcus Schmieke, Vastu. Huis, Mens en Kosmos. Amsterdam 1999. 36 Zie Johnsen, 138.
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 11
- geneeskunde: gezondheid en ziekte (ayurveda)
37. Het woord ayurveda komt in de
veda’s zelf niet voor, al treffen we in de Atharvaveda wel opmerkingen aan die
met geneeskunde in verband gebracht kunnen worden (over ziekten en over
kruiden bijvoorbeeld). Deze upaveda handelt volledig over gezondheid en ziekte,
al is in deze tekst nog geen sprake van een ‘medisch-systeem-denken’. Dat vinden
we pas bij Charaka en Sushutra38.
āyus = leven, leeftijd, vitaliteit
C. Overige teksten, die door velen ook als ‘de eeuwige waarheid bevattend’ worden
beschouwd.
1. Purana’s
De purana’s worden door veel hindoes ook als heilige teksten beschouwd.
purāna = verhaal over oude tijden, oude kroniek
Ze worden wel ‘de vijfde veda’ genoemd, de veda voor de gewone man. Ze zijn in
eenvoudige taal geschreven en niet moeilijk te begrijpen. Ze dateren van verschillende
tijden. De oudste zijn tussen de 12e
 en 4e
 eeuw voor Christus gebundeld, maar kunnen
natuurlijk ouder zijn. Sommige delen zijn mogelijk zelfs ouder dan de Veda’s. In
tegenstelling tot de Veda’s, die letterlijk doorgegeven werden van vader op zoon, zijn
de purana’s steeds opnieuw aangepast aan de tijd: herverteld en herschreven. Echte
volksverhalen dus39. Oude stukken tekst en jongere gedeelten gaan hand in hand. Zelfs
vandaag de dag nog worden er purana’s geschreven40.
De verhalen bevatten een schat aan mythologisch materiaal dat de basis vormt voor
veel latere vertellingen en dat een inspiratiebron is geweest voor vele kunstvormen en
voor schitterende pantheons. De achttien voornaamste Purana’s zijn gewijd aan de
trimurti, de drie hindoegoden Brahma, Vishnu en Shiva.
Een purana wordt pas als een purana beschouwd als we er het volgende in aantreffen:
- een verklaring voor het ontstaan van het universum;
- een uitleg van de miljoenenjarige cycli van ontstaan en ondergang van de diverse
universums;
- een uitleg van de verschillende soorten mensen die de aarde hebben bevolkt;
- historische informatie over onze afstamming: Manu41 zou onze voorvader zijn;
de man die na een grote zondvloed voor het ontstaan van een nieuw mensenras
heeft gezorgd.
- genealogieën van de belangrijkste hindoe-bestuurders.
Daarnaast kunnen de purana’s ook bevatten:
- informatie over pelgrimsplaatsen;
- spirituele oefeningen (die dan onder leiding van een goeroe gepraktiseerd
moeten worden);
- verslagen van de bezoeken van goden en godinnen aan de aarde;
- hymnen ter ere van de goden;
- verslagen van hoe heiligen en wijzen geprobeerd hebben de Ene te leren kennen;

37 Persaud (16) en Ninivaggi (6-7) wijzen erop dat de ayurveda (de leer van de geneeskunde) waarschijnlijk
afkomstig is van de Dravidiërs, omdat veel geneeskundige begrippen in het Sanskriet eigenlijk Dravidische
leenwoorden zijn.
38 Wujastyk, xxviii-xxx, 39 Ze worden wel toegeschreven aan de wijze Vyasa, aan wie men ook de Mahabharata toedicht. 40 Ninivaggi (14) dateert de belangrijkste purana’s in de periode 320 – 520 n.C. 41 De naam Manu is verwant met manas (‘mind’). De mens is een dier met manas!
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie. 
versie 20-4-2004 pg 12
© 2004 Maaike Mulder – Zie www.agniveda.com voor meer informatie.
- een beschouwing over het kastenstelsel;
- instructies over het maken van godenbeelden;
- een samenvatting van het astronomisch denken (de yioti-wetenschap); en
- behandelingen van abstractere ideeën zoals dharma, karma en de aard van
atman.
2. Sutra’s (aforismen)
sūtra = kernachtige spreuk waarin levensijsheid is gebundeld, aforisme, draad, streng, plan
Dit is de laatste groep die tot de vedische geschriften behoort. Het betreft hier een
literatuurvorm die gekenmerkt wordt door zijn beknopte en kernachtige wijze van
uitdrukken. Er wordt slechts een minimum aan woorden gebruikt. Deze vorm schijnt
oorspronkelijk te zijn gekozen om het de studenten gemakkelijk te maken de teksten
van buiten te leren in een tijd toen de kunst van het schrijven nog niet algemeen was.
Door gebruik te maken van symbolen kon men zelfs de moeilijkste stof tot aforismen
comprimeren. De uitspraken zijn vaak zo beknopt dat ze zonder commentaar niet te
begrijpen zijn.
Veel beroemde werken uit de Indiase filosofie (de basisteksten van de zes filosofische
scholen), uit de grammatica (Panini’s werk; zie boven), uit de yoga (het werk van
Pantanjali), uit de logica etc. zijn in de sutra-vorm geschreven. Het meest bekende
werk in deze vorm is waarschijnlijk wel de Kama Sutra, het (wetenschappelijke)
handboek voor de relatie tussen man en vrouw, met inbegrip van de zinnelijke liefde42.
Literatuur:
EISRA, Siddhanta, hfdst. “Vedische cultuur I”, p. 4-24 + 40-45. [v]
+
Heera, Prem, Ayurveda in de westerse praktijk, p. 17-19. [v]
Mehta, Anil Kumar, Ayurveda in de praktijk, p. 14-16. [v]
Ninivaggi, Frank John, An Elementary Textbook of Ayurveda, p. 4-13. [v]
Persaud, Robert H. Swami, Handboek Ayurveda, p. 16-19. [v]
Warrier, Gopi & Deepika Gunawant, The complete illustrated guide to Ayurveda, p. 30-31. [v]
+
Hindoese mythen, door H. Verbruggen.
Johnsen, Linda,The Complete Idiot’s Guide to Hinduism, m.n. hfdst. 4, 5, 9 en 10.
Katha Upanishad, by Swami Ambikananda Sariswati.
The Rig Veda, by Wendy Doniger O’Flaherty.
Sariswati, zie Katha Upanishad.
Verbruggen, zie Hindoese mythen.
Vatsayana, Kama Soetra & Sjeik Nefzawi, De tuin der lusten.
Vledder, W.H. van, Het mysterie van het Zelf. [uitgave van de 11 belangrijkste upanishaden]
Waterstone, Richard, De wijsheid van India, p. 16-17, 22-23. [v]
Wujastyk, Dominik, The roots of Ayurveda. Selections of Sanskrit medical Writings, p. xv – xvii. [v]
+
Grote Winkler Prins Encyclopedie

42 De eerste Engelse vertaling van de Kama Soetra is in 1883 verschenen, maar deze uitgave van het Kama
Shastra Genootschap in Londen is niet in de handel gekomen. Een op deze uitgave gebaseerde Nederlandse
vertaling van het werk (met 48 prachtige illustraties) verscheen in 1984 (Amsterdam/Alphen aan de Rijn).
Sindsdien hebben er verschillende Nederlandse vertalingen het licht gezien. De laatste (onverkorte) vertaling
dateert van 2004.